Boer mesnata rasa koza

Dušan N. Kovačević, dipl.inž.

 

Poslednje tri decenije burska koza (boer goat) privlači sve veću pažnju stručnjaka i stočara širom Sveta kao skromna, otporna, plodna rasa za proizvodnju kvalitetnog mesa (sinonimi: africander, afrikaner, južnoafrička domaća koza/South African common goat; u ovom članku: boer rasa koza).

Boer rasa je autohtona koza Južne Afrike poboljšavana ukrštanjem sa evropskim, angora i indijskim kozama, krajem 19. i početkom 20. veka. Osnovne populacije za ova ukrštanja bile su koze nomadskih plemena Bantu i Namaqua Hotentota. Naziv vodi poreklo od holandskog termina ”boer” - farmer, koji je korišćen da bi se označile i razdvojile populacije domorodačkih koza od angora koze koja je uvožena u Južnu Afriku tokom 19. veka. Današnja boer koza pojavljuje se početkom 20. veka kada su rančeri Easter Cape provincije počeli ozbiljan selekcijski rad na stvaranju mesnatog tipa koze. Južnoafrički registar rase uspostavljen je 1959. godine a od 1970. godine počinje nacionalni performans test program čime je postala prva rasa kozâ korišćena za istraživanje potencijala u proizvodnji mesa.

 

Proizvodne osobine

Boer koza je ustaljena mesnata rasa sa izvesnim prilagođavanjima u odnosu na region iz koga potiče (selekcijskim radom i dalje se utiče na poboljšavanje proizvodnih sposobnosti, naročito u Australiji i Severnoj Americi gde se izvanredno pokazala u širokom rasponu klimatskih i zemljišnih uslova). Ovo je rogata rasa klopavih/oborenih ušiju sa nekoliko varijeteta boje. Najpoželjnije su životinje sa crvenom bojom dlake na glavi i ušima dok je trup pokriven belom dlakom (prihvatljive su i druge kombinacije boje). U Južnoj Africi se gaji na pašnjacima u kombinaciji sa gajenjem goveda, zbog pokretljivosti i ograničenog lošeg uticaja na travni pokrivač. Procenat zalučenih/odbijenih jaradi je preko 160% a koze su skromnih zahteva i daju dovoljno mleka da odgaje napredno-ranostasno potomstvo. Masa odraslog jarca kreće se između 110 i 135 kg (240-300 libri/funti) a koze od 90 do 100 kg (200-225 funti).

U performans testu postiže se najbolji prosečan dnevni prirast od preko 200g. U široj populaciji prirast u testu kreće se od 150-170 g. Meso je izvrsnog kvaliteta i važi kao poželjno za zdraviju ishranu ljudi. Ovulacioni interval je od 1 do 4 jajne ćelije po kozi, sa prosekom od 1,7. Procenat jarenja je 200 i uobičajen je za ovu rasu. Muška grla ulaze u pubertet sa oko 6 meseci starosti a ženska sa 10-12. Karakteristika rase je produžena sezona parenja što omogućava 3 jarenja u dve godine.

 

Australijski model razvoja boer rase

U svetskom izvozu kozijeg mesa Australija učestvuje sa preko 50% što je dovelo do povećanja brojnog stanja i kvaliteta ove rase sa stalnim rastom broja udruženih farmera i pašnjačkih površina. Dugoročno se pokazalo da proizvodnja kozijeg mesa predstavlja siguran alternativni izvor prihoda koji pomaže da se prebrode česte klimatske teškoće koje pogađaju napredno stočarstvo Australije. Osim mesa, na svetskom tržištu se pojavljuju selekcionisana priplodna grla superiornih karakteristika a marketinški pristup tržišnoj ponudi doveden je do savršenstva sa samo nekoliko istinitih reči. Nudi se: 1) izbor genetskog materijala vrhunskih karakteristika; 2) životinje su tako odabirane da mogu odgovoriti zahtevima vrlo različitih uslova na farmama; 3) visoko prilagodljiva rasa koja dopunjuje drugu stočarsku proizvodnju; 4) ekonomski isplativa proizvodnja odličnog mesa i 5) grla su gajena na izolovanom, čistom, kontinentu, slobodnom od mnogih stočnih bolesti.

 

Severnoamerički model razvoja boer rase

Od 1. jula 2004. godine na snazi je Standard koji određuje poželjne karakteristike čiste rase, oplemenjene rase i kontrolisanih meleza. Odgajivački rad se odvija pod kontrolom ABGA organizacije (American Boer Goat Association). Cilj je da se korišćenjem različitih rasa koza Severne Amerike uz uticaj boer rase stvore životinje koje će najbolje odgovarati određenom regionu. Nastoje se zadržati i unaprediti proizvodne osobine i konformacija trupa koji treba da budu što sličniji boer rasi. Oplemenjene koze i drugi melezi (sa različitim učešćem čiste rase) moraju biti snažni i otporni, simetrično građeni i dobro muskulozni; koze treba da se lako jare i da imaju konstituciju i konformaciju koja omogućava lakše gajenje brzorastućeg podmlatka. Krajnji cilj je stvaranje mesnate američke boer rase.

 

American Boer Goat Association (ABGA)